CÁNTIGAS E FRORES

Repertorio da Banda de Gaitas

A Banda de Gaitas da Asociación toma o seu repertorio principalmente de tres fontes:

- Por unha banda están os vellos gaiteiros de Lugo que nos transmitiron ó longo dos anos directamente as súas pezas, como por exemplo o Vals do Miro, recollida directamente do mestre Miro da Pontenova ou a Muiñeira de Piornedo, aprendida de Hermes da Fonsagrada.

- Por outra banda están as pezas tomadas dos cancioneiros, como por exemplo a Marcha Procesional de Poio do cancioneiro de Bal e Gay ou a Muiñeira da Ponte Sampaio do cancioneiro de Inzenga.

- Tamén se interpretan pezas de compositores contemporáneos como a Muiñeira de Visantoña de Xesús Vaamonde ou Burriño de Pedro David Lamas Varela.

Tódalas pezas teñen que ser adaptadas para seren interpretadas pola Banda de Gaitas. Os arranxos feitos a estes temas empregan sempre, a diferencia doutras bandas, percusión tradicional, xa que é variada dabondo e ofrece moitas posibilidades para enriquece-la música da gaita, dándolle os matices que a este instrumento, por ser de son contínuo, e non poder varia-lo seu volume, non pode amosar.

O repertorio empregado en cada actuación é elixido entre as máis de 40 pezas que se ensaian de cotio, das máis de 80 distintas que ten interpretado a Banda nos derradeiros anos. De todas elas destacan, por ser as que máis repetimos, as seguintes:

- Xota para Sotelino
- Pasodoble de Sárdoma
- Fandango de Lagarón
- Chegaches Lola
- Pasodoble
- Xota de Boda
- Caraballeira Adiante
- Muiñeira de Visantoña
- Pasodoble de San Roque
- Loliña
- Xota para Ramiro
- Rumba de Vergara
- Xota de Xestoso do Lor
- Muiñeira da Grelada
- Muiñeira de Piornedo
- Sobresaínte
- A Farruquiña
- Burriño
- Marcha procesional de Poio
- María Manuela

Repertorio do Grupo de Baile

Nas derradeiras actuacións o Grupo de Baile ten interpretado:

MUIÑEIRA DE CARBALLO (A CORUÑA) - Música recollida en 1952, baile recollido en 1999.

Esta muiñeira está recollida nunha das comarcas con máis personalidade de Galicia, a comarca de Bergantiños, no umbral da nomeada "Costa da Morte". Os bailes desta comarca caracterízanse polo seu forte ritmo, precisando un gran desgaste físico para a súa execución. Consta este baile de tres partes, punto, descanso e volta.

MOLIÑEIRA DE ACIVO (PEDRAFITA DO CEBREIRO, LUGO) - Música e baile recollidos en 1997.

Nesta zona da montaña luguesa, límite coa provincia de León, a demoninación de "muiñeira" trócase pola de "moliñeira". Nestes pobos da montaña atopamos manifestacións etnográficas que noutras zonas de Galicia desapareceron hai anos, esto débese ó illados que se atopan debido o duro clima e ás malas comunicacións que tiñan ata non fai moitos anos.

A música e o baile, como manifestacións etnográficas adquiren aquí unhas características propias, conservando o canto con pandeiro e pandeireta, e a forma de marca-los puntos no baile demostran a súa antigüidade.

ESPARABÁN E XOTA DE TRASCASTRO DO INCIO (O INCIO, LUGO) - Música e baile recollidos en 1978.

Este baile consta de dúas partes, a primeira é un "agarrado", denominación que se lle dá a certos bailes importados de Centro Europa, que se estenderon pola Península dende mediados do século XIX que, aínda que na súa orixe eran bailes da nobreza, o pobo adaptóu ó seu xeito de interpretar e sentir, adquirindo características propias en cada zona. Estes bailes chegaron a estar prohibidos pola Igrexa, por consideralos obscenos.

A segunda parte é unha xota, que é o baile máis popular e extendido pola Península Ibérica. Neste caso trátase dunha xota bailada en corro, o que nos indica que a súa procedencia é moi antiga, remontándos ás danzas de culto ós astros, evolucionando ó longo do tempo ata adquirir as características desta Xota de Trascastro.

MUIÑEIRA DE ALBEIRO (FRIOL, LUGO) - Música e baile recollidos en 1994.

De melodía leda e moi marcada, esta muiñeira ten todas as características propias deste baile: balanceo de brazos, soltura nos puntos, cruces e corros. Neste caso, o que a diferencia doutras é que en troques dun guía que marca o principio e o remate, como é habitual na maioría das muiñeiras e xotas en Galicia, é a primeira parella de bailadores a que comenza os puntos.

XOTA E MUIÑEIRA DE XALLAS DE CASTRÍZ (SANTA COMPA, A CORUÑA) - Música e baile recollidos en 1996.

O Concello de Santa Comba atópase nunha encrucillada de camiños, no centro dun triángulo que ten os seus vértices en Fisterra, Santiago de Compostela e A Coruña. É o centro natural dunha das comarcas máis diferenciadas da provincia: "A Terra de Xallas".

Esta xota caracterízase no baile pola estilización dos seus puntos, e na música pola forma "valseada" do toque da pandeireta, así como polas "vibracións" no xeito de cantar.

A muiñeira ten uns cambios moi vivos nos puntos e moi rápidos de volta a punto.

No vestiario tentamos imitar ó máximo posible os modelos antigos, cando o modelo aínda se atopa nun bo estado, empregamos este orixinal no vestiario. Ó reproducir unha peza de roupa temos en conta:

- Que se corresponda co patrón antigo.
- Respetamos o tipo e cor do pano.
- Bordados coma os antigos.
- O calzado e peiteado, ou o que cubra a cabeza, ten que ser o axeitado para cada traxe.
- Temos en conta a forma de vestir que se levaba na época de cada traxe.

Trátase, en definitiva, de ser respetuosos, conherentes e consecuentes coa época, estrato social e emprego de cada traxe.